# APBA Kısa Özet

Bu güncellenmiş Cochrane sistematik incelemesi, 15 randomize kontrollü deneyi (4 971 katılımcı, 2 473 karotis endarterektomi prosedürü) karşılaştırarak sentetik (PTFE, Dacron, poliüretan, polyester) ve biyolojik (otolog damar, bovin perikard) kaplamaların perioperatif ve uzun vadeli sonuçlarını değerlendirdi. Perioperatif eşipsilateral inme için OR 2,12 (95 % CI 0,77–5,88), arteriyel yırtılma OR 0,67 (0,10–4,28) ve uzun vadeli pseudoaneurizm OR 0,11 (0,00–10,02) bulunurken, uzun vadeli eşipsilateral inme OR 1,60 (0,79–3,26), genel inme OR 1,21 (0,67–2,18) ve arteriyel tıkanma/yeniden stenoz OR 0,78 (0,40–1,50) için fark yok. En son sonuç, uzun vadeli inme veya ölümde fark olmadığını (OR 1,01; 0,91–1,12) gösterdi. Kanıt kalitesi çoğunlukla düşük veya çok düşük; büyük, yüksek kaliteli çalışmalar gereklidir.

# Çalışma neyi araştırdı?

Araştırma, karotis endarterektomide kullanılan sentetik ve biyolojik kaplama materyallerinin perioperatif ve uzun vadeli klinik sonuçlarını karşılaştırmayı amaçladı. Özellikle eşipsilateral inme, arteriyel yırtılma, pseudoaneurizm, genel inme, arteriyel tıkanma/yeniden stenoz ve ölüm gibi sonuçlar incelendi.

# Yöntem

• Araştırma tipi: Güncellenmiş Cochrane sistematik incelemesi ve meta‑analiz.
• Araştırma kapsamı: 15 randomize kontrollü deneyi (RCT) 4 971 katılımcı, 2 473 prosedür.
• Arama stratejisi: Embase, CINAHL, PubMed, Scopus, Cochrane Library, ClinicalTrials.gov, WHO ICTRP (30 Nisan 2025’e kadar). Referans listeleri ve konferans bildirileri de tarandı.
• Kriterler: Karotis endarterektomisi için sentetik (PTFE, Dacron, poliüretan, polyester) ve biyolojik (otolog damar, bovin perikard) kaplamaları karşılaştıran RCT’ler.
• Sonuçlar: 7 ana sonuç (perioperatif eşipsilateral inme, arteriyel yırtılma, uzun vadeli eşipsilateral inme, genel inme, uzun vadeli inme veya ölüm, arteriyel tıkanma/yeniden stenoz > 50 %, uzun vadeli pseudoaneurizm). Diğer komplikasyonlar ikincil olarak değerlendirildi.
• Analiz: Rastgele etkili meta‑analiz (REML), heterojenite > 0 ise Hartung‑Knapp‑Sidik‑Jonkman yöntemi, tek çalışmadan gelen veriler için betimsel rapor.
• Kanıt kalitesi: GRADE yöntemiyle değerlendirme.

# Temel bulgular

| Sonuç | OR (95 % CI) | Katılımcı sayısı | Çalışma sayısı | |---|---|---|---| | Perioperatif eşipsilateral inme | 2,12 (0,77–5,88) | 797 | 5 | | Perioperatif arteriyel yırtılma | 0,67 (0,10–4,28) | 1 068 | 6 | | Uzun vadeli pseudoaneurizm | 0,11 (0,00–10,02) | 980 | 5 | | Uzun vadeli eşipsilateral inme | 1,60 (0,79–3,26) | 971 | 5 | | Uzun vadeli genel inme | 1,21 (0,67–2,18) | 1 167 | 7 | | Uzun vadeli arteriyel tıkanma/yeniden stenoz > 50 % | 0,78 (0,40–1,50) | 1 431 | 9 | | Uzun vadeli inme veya ölüm | 1,01 (0,91–1,12) | 1 115 | 6 |

Kanıt kalitesi: Perioperatif sonuçlar için çok düşük, uzun vadeli sonuçlar için düşük (uzun vadeli inme veya ölüm için orta düzey). Çoğu sonuç geniş güven aralıkları ve düşük olay sayıları nedeniyle belirsiz.

# Bulgular ne anlama geliyor?

• Sentetik kaplamaların perioperatif eşipsilateral inme, arteriyel yırtılma ve uzun vadeli pseudoaneurizm üzerindeki etkisi çok belirsiz; güven aralıkları geniş ve örneklem sayısı düşüktür.
• Uzun vadeli eşipsilateral inme, genel inme, arteriyel tıkanma/yeniden stenoz ve inme/ölüm sonuçlarında sentetik ve biyolojik kaplamalar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmadı.
• Özellikle uzun vadeli inme veya ölümde OR 1,01 (0,91–1,12) ile iki grup arasında fark yok; bu, sentetik kaplamaların biyolojik kaplamalara göre klinik olarak eşdeğer olabileceğini düşündürür.
• Ancak, kanıt kalitesi düşük olduğu için bu sonuçların güvenilirliği sınırlıdır.

# Klinik önem

• Karotis endarterektomisi sonrası kaplama seçimi, hastanın uzun vadeli sonuçlarını etkileyebilir. Bu inceleme, sentetik kaplamaların biyolojik kaplamalara göre ciddi bir risk oluşturmadığını gösterse de, kanıtın belirsizliği nedeniyle klinik kararlar bireysel hasta özelliklerine ve cerrahi tercihlere dayandırılmalıdır.
• Özellikle uzun vadeli inme veya ölümde farkın yokluğu, sentetik kaplamaların güvenli bir alternatif olabileceğini destekler, ancak yüksek kaliteli çalışmaların eksikliği bu öneriyi güçlendirmez.

# Sınırlılıklar

1. Çalışma sayısı ve örneklem büyüklüğü: Çoğu sonuç için 5–9 çalışma, toplam 4 971 katılımcı; bazı sonuçlar tek çalışmadan elde edildi.
2. Heterojenite: Kaplama tipleri, cerrahi teknikler ve takip süreleri farklılık gösterdi.
3. Güven aralıkları: Özellikle perioperatif sonuçlarda geniş güven aralıkları, belirsizliği artırdı.
4. Yayın yanlılığı: Yayınlanmış RCT’lerin sınırlı sayısı, yayın yanlılığı riskini artırabilir.
5. Veri eksikliği: Bazı sonuçlar için uzun vadeli takip verileri eksikti.

# APBA Evidence Assessment

• Kanıt kalitesi: GRADE değerlendirmesine göre perioperatif sonuçlar çok düşük, uzun vadeli sonuçlar düşük (uzun vadeli inme/ölüm için orta). Bu, mevcut kanıtın sınırlı ve belirsiz olduğunu gösterir.
• Metodolojik kalite: Çoğu çalışma düşük riskli olarak değerlendirildi, ancak bazı alanlarda belirsizlik var.
• Genel geçerlilik: Çalışmaların çoğu Avrupa ve ABD merkezli; farklı coğrafi bölgelerde sonuçların genellenebilirliği sınırlı olabilir.
• Gelecek araştırma ihtiyacı: Büyük, çok merkezli, yüksek kaliteli RCT’ler sentetik ve biyolojik kaplamaların uzun vadeli sonuçlarını netleştirmek için gereklidir.

Bu sentez, mevcut literatürün sınırlamalarını ve klinik uygulama için önerilen yaklaşımları açıkça ortaya koyar. Sentetik kaplamaların biyolojik kaplamalara göre güvenli olduğu yönünde erken bir işaret olsa da, kanıtın belirsizliği nedeniyle kesin klinik önerilerde bulunmak mümkün değildir.