# APBA Kısa Özet

Bu makale, yakın zamanda cinsel saldırıya uğrayan bireylerde akut travma sonrası stres belirtileri ve madde (özellikle opioid) kötü kullanımını önlemeyi hedefleyen iki kısa süreli dijital müdahalenin — 17 dakikalık bir video (STAR) ve 21 günlük bir kısa mesaj programının (TextSTAR) — kabul edilebilirliğini ve fizibilitesini incelemektedir. Sıralı çoklu atamalara dayalı randomize kontrollü çalışma (SMART) tasarımıyla yürütülen çalışmada, müdahalelerin hem hastalar tarafından beğenildiği hem de klinik araştırmalara dahil edilme ve elde tutulma oranları açısından uygulanabilir olduğu gösterilmiştir. Bu tür erken dönem müdahalelerin travma sonrası stres ve madde kötü kullanımının önlenmesinde potansiyel değer taşıdığı düşünülmektedir.

# Çalışma neyi araştırdı?

Çalışma, Amerika Birleşik Devletleri'nde cinsel saldırı mağduru kadınlarda sık görülen travma sonrası stres belirtileri ve madde kötü kullanımı risklerine karşı akut dönemde uygulanan iki kısa müdahalenin kabul edilebilirliğini ve fizibilitesini araştırmıştır. Kaynak metne göre cinsel saldırı, ABD'de kadınların %50'den fazlasını etkileyen yaygın bir sağlık sorunu olup işlevsellikini bozan travma sonrası stres belirtileri ve özellikle opioid maddesinin kötü kullanımı ile ilişkilidir. Müdahaleler travma hakkında psikoeğitim, korku ve kaçınmayı azaltma stratejileri, sosyal desteği artırma önerileri ve madde kullanımıyla başa çıkma yöntemleri sunmaktadır. Cinsel saldırı sonrası erken dönemde müdahale edilmesi bu risklerin başlangıcını ya da yoğunlaşmasını yumuşatabilir.

# Yöntem

Araştırma, cinsel saldırı sonrası yedi gün içinde cinsel saldırı tıbbi adli muayenesi (SAMFE) için başvuran 18 yaş ve üzeri 50 kadın katılımcıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışmada Sıralı Çoklu Atama Randomize Kontrollü Çalışma (SMART) tasarımı kullanılmıştır. İlk aşamada katılımcılar SAMFE sırasında STAR videosu (n = 25) veya video olmaksızın (n = 25) olacak şekilde randomize edilmiştir. Videoyu alan katılımcılar hemen sonrasında kabul edilebilirlik anketi doldurmuştur. İkinci aşamada SAMFE'den 1 hafta sonra çevrimiçi anketler uygulanmış; akut stres veya opioid kullanımı eşiğinin üzerinde olanlar (n = 36) TextSTAR (n = 18) veya metin programı olmaksızın (n = 18) olacak şekilde ikinci bir randomization ile atanmıştır. Katılımcılar 2 ila 4. haftalarda haftalık çevrimiçi anketler tamamlamış olup bu anketler semptom değerlendirmesi ve metin programı kabul edilebilirliği hakkında bilgi toplamıştır. Çalışma ClinicalTrials.gov NCT06456190 numarasıyla kayıt altına alınmıştır.

# Temel bulgular

• Katılımcılar genel olarak STAR videosu ve TextSTAR programını en az orta düzeyde kabul edilebilir bulmuştur.
• STAR videosunu alanların %80'i içeriği son derece kabul edilebilir olarak değerlendirmiştir.
• TextSTAR programını alanların zaman noktasına bağlı olarak %60 ila %90 arası oranla programı en az orta düzeyde kabul edilebilir bulmuştur.
• Çalışma ekibi toplam 50 katılımcıyı kaydetmeyi başarmış; katılımcıların %94'ü 1. hafta, %90'ı ise 4. hafta takip değerlendirmelerinde tutulmuştur.
• Kaynak metinde uzun vadeli semptom değişimi veya klinik etki ölçütlerine ilişkin sonuç verileri sunulmamıştır; çalışma yalnızca fizibilite ve kabul edilebilirlik ölçütlerini değerlendirmiştir.

# Bulgular ne anlama geliyor?

Elde edilen bulgular, cinsel saldırı sonrasındaki hassas akut dönemde travma ve madde kötü kullanımına yönelik kısa dijital müdahalelerin hastalar tarafından olumlu karşılandığını ve bu tür müdahalelerin klinik araştırmalarda yüksek katılım ve devamlılıkla yürütülebileceğini ortaya koymaktadır. Yüksek kayıt ve takip oranları, bu kısa müdahalelerin gerçek klinik ortamlarda uygulanabilirliğini desteklemektedir. Ancak bu bulgular yalnızca fizibilite ve kabul edilebilirlik ile ilgili olup, müdahalelerin klinik etki boyutuna dair somut kanıt sunmamaktadır.

# Klinik önem

Cinsel saldırı sonrası erken dönemde uygulanan STAR ve TextSTAR gibi düşük maliyetli, erişilebilir ve kısa süreli müdahaleler, travma sonrası stres ve madde kötü kullanımının önlenmesinde klinisyenler için pratik birer araç potansiyeli taşımaktadır. Özellikle cinsel saldırı tıbbi adli muayenesi sırasında veya sonrasında bu müdahalelerin sunulması, hastaların travma ile başa çıkma sürecinde erken destek almasını sağlayabilir. Düşük maliyetli ve dijital dağıtım olanağına sahip olması, geniş ölçekte uygulanabilirlik açısından önemli bir avantaj olarak değerlendirilebilir.

# Sınırlılıklar

Çalışma temel olarak fizibilite ve kabul edilebilirlik odaklı olup, örneklem boyutu küçüktür (N = 50). Uzun vadeli klinik etkililik sonuçları bu öncül verilerle kesin olarak kanıtlanamamıştır. Kaynak metinde müdahalelerin travma sonrası stres belirtileri veya madde kullanımı üzerindeki etkinliği ölçülen somut istatistiksel sonuçlar verilmemiştir. Ayrıca çalışmanın yalnızca kadın katılımcılarla gerçekleştirilmiş olması, bulguların erkek popülasyonuna genellenebilirliğini sınırlamaktadır. Çalışma, randomize kontrollü bir fizibilite çalışması olarak tasarlandığından etkinlik karşılaştırması yapılamamıştır.

# APBA Evidence Assessment

Bu çalışma, randomize kontrollü bir fizibilite çalışması olarak tasarlanmıştır. Elde edilen kanıtlar küçük örneklem büyüklüğü (N = 50) nedeniyle etkinlik açısından sınırlı olmakla birlikte, kabul edilebilirlik ve yöntemlerin uygulanabilirliği (fizibilite) açısından güvenilir ön veriler sunmaktadır. Yüksek kayıt oranı (%94, 1. hafta) ve takip oranı (%90, 4. hafta), bu tür müdahalelerin klinik araştırma ortamlarında yürütülmesinin mümkün olduğunu göstermektedir. Ancak klinik etki kanıtı eksik olduğundan, bu müdahalelerin travma sonrası stres veya madde kötü kullanımı üzerindeki gerçek faydalarını belirlemek için daha büyük örneklemli ve uzun vadeli etki çalışmaları gerekmektedir. Kaynak metinde uzun vadeli sonuç ölçütlerine ilişkin ayrıntı verilmemiştir.