# APBA Kısa Özet

Bu Cochrane sistematik derlemesi ve meta-analizi, karotis darlığı tedavisinde uygulanan karotis endarterektomi cerrahisinde kullanılan sentetik ve biyolojik yama materyallerinin etkinlik ve güvenliğini değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma, 15 randomize kontrollü çalışmayı (RCT) kapsamakta olup, sentetik ve biyolojik yamaların perioperatif ve uzun vadeli inme, ölüm, arteriyel rüptür, re-stenoz ve psödoanevrizma üzerindeki etkilerini karşılaştırmıştır.

# Çalışma neyi araştırdı?

Ekstrakraniyal karotis arter darlığı, inmenin önde gelen nedenlerinden biridir. Karotis endarterektomi sırasında yama anjiyoplastisi, inme riskini azaltmak için yaygın olarak kullanılan cerrahi bir tekniktir. Bu derleme, yama materyallerini biyolojik (otolog ven, sığır perikardiyumu) ve sentetik (PTFE, Dacron, poliüretan, polyester) olarak kategorize ederek, bu malzemelerin hastalar üzerindeki yarar ve zararlarını, özellikle psödoanevrizma, inme ve ölüm sonlanımları açısından araştırmıştır.

# Yöntem

Yazarlar, 30 Nisan 2025 tarihine kadar Embase Ovid, CINAHL (EBSCO), PubMed, Scopus, Cochrane Library, ClinicalTrials.gov ve WHO ICTRP veritabanlarında kapsamlı bir arama yürütmüştür. Karotis endarterektomide bir yama türünü diğeriyle karşılaştıran randomize kontrollü çalışmalar (RCT) dahil edilmiştir. Yedi ana sonlanım önceden belirlenmiştir: perioperatif ipsilateral inme, perioperatif arteriyel rüptür, uzun vadeli ipsilateral inme, uzun vadeli inme (herhangi bir tip), uzun vadeli inme veya ölüm, uzun vadeli arteriyel oklüzyon/%50'den fazla re-stenoz ve uzun vadeli psödoanevrizma oluşumu. Çalışmaların orantısal önyargı (bias) riskleri Cochrane RoB 1 aracı ile değerlendirilmiş, meta-analizler rastgele etkiler modeliyle gerçekleştirilmiş ve kanıt kesinliği GRADE yöntemiyle derecelendirilmiştir.

# Temel bulgular

Bu güncelleme, daha önceki verilere ek olarak 1 yeni çalışma (195 katılımcı) ve genişletilmiş takip verilerini içeren toplam 15 RCT (4971 katılımcı, 2473 karotis endarterektomi prosedürü) ile yürütülmüştür. Sentetik yamaların biyolojik yamalara kıyasla etkileri konusunda elde edilen bulgular şunlardır:

• Perioperatif ipsilateral inme: Çok belirsiz kanıt (OR 2.12, %95 CI 0.77 - 5.88; 5 çalışma, 797 katılımcı).
• Perioperatif arteriyel rüptür: Çok belirsiz kanıt (OR 0.67, %95 CI 0.10 - 4.28; 6 çalışma, 1068 katılımcı).
• Uzun vadeli psödoanevrizma oluşumu: Çok belirsiz kanıt (OR 0.11, %95 CI 0.00 - 10.02; 5 çalışma, 980 katılımcı).
• Uzun vadeli ipsilateral inme: Çok az farkla sonuçlanabilir veya hiç fark yaratmayabilir (OR 1.60, %95 CI 0.79 - 3.26; 5 çalışma, 971 katılımcı; düşük kesinlikli kanıt).
• Uzun vadeli inme (herhangi bir tip): Çok az farkla sonuçlanabilir veya hiç fark yaratmayabilir (OR 1.21, %95 CI 0.67 - 2.18; 7 çalışma, 1167 katılımcı; düşük kesinlikli kanıt).
• Uzun vadeli arteriyel oklüzyon veya %50'den fazla re-stenoz: Çok az farkla sonuçlanabilir veya hiç fark yaratmayabilir (OR 0.78, %95 CI 0.40 - 1.50; 9 çalışma, 1431 katılımcı; düşük kesinlikli kanıt).
• Uzun vadeli inme veya ölüm: Muhtemelen çok az farkla sonuçlanır veya hiç fark yaratmaz (OR 1.01, %95 CI 0.91 - 1.12; 6 çalışma, 1115 katılımcı; orta kesinlikli kanıt).

# Bulgular ne anlama geliyor?

Mevcut kanıtlar, karotis endarterektomi sonrasında sentetik yama kullanımının, biyolojik yamalara kıyasla uzun vadeli inme, inme türleri, re-stenoz ve uzun vadeli inme/ölüm oranlarında anlamlı bir fark yaratmadığını düşündürmektedir. Bununla birlikte, perioperatif inme, arteriyel rüptür ve psödoanevrizma gibi erken dönem ve nadir görülen komplikasyonlar açısından veriler son derece belirsizliğini korumaktadır.

# Klinik önem

Bu derleme bulguları, karotis endarterektomi cerrahisinde yama materyali seçiminde (sentetik veya biyolojik) klinisyenlere rehberlik etmektedir. Genel olarak klinik sonuçlar açısından iki yama grubu arasında belirgin bir üstünlük saptanmamış olması, cerrahların hasta özelliklerine, maliyete ve materyal bulunabilirliğine göre seçim yapmaya devam edebileceğini göstermektedir.

# Sınırlılıklar

Çalışmaların çoğunun küçük örneklem büyüklüğüne sahip olması, olay sayı اینکه azlığı, geniş güven aralıkları ve çalışma tasarımı sınırlılıkları nedeniyle kanıtların kesinliği genel olarak düşük veya çok düşük olarak değerlendirilmiştir. Bu durum, bazı sonlanımlardaki etkilerin net olarak saptanmasını engellemektedir.

# APBA Evidence Assessment

Bu değerlendirme, Cochrane veritabanında yayınlanan güncel bir sistematik derleme ve meta-analiz verilerine dayanmaktadır. Derleme, kapsamlı bir literatür taraması, net analitik çerçeve ve GRADE metodolojisi kullanılarak güncellenmiştir. Dahil edilen çalışmaların örneklem büyüklüğü ve olay sayıları sınırlı olduğundan, elde edilen kanıtların bir kısmı düşük veya çok düşük kesinliktedir; dolayısıyla bulguların büyük ve yüksek kaliteli yeni randomize kontrollü çalışmalarla desteklenmesi gerekmektedir.